Archiwum

Dajcie mi stu takich, a na powrót porządek przywrócę – tak zwykł mawiać kanclerz Ossoliński o Pełce wspominając. Ten słynny zagończyk zyskał również miano Grasantów Pogromcy i Starosty bez ziemi. A wszystko to za przyczyną wielkiej swej odwagi i przysięgi. Otóż powiadają, że przed świętym obrazem w Lichowie przyrzekał, że do „najukochańszej Rzplitej porządek i ład przywróci”. Inni, w tym i ojczulek Antoni, który wszystko był słyszał, utrzymują, że dodał na koniec „i wszystkie te szumowiny na gałęziach rozwieszę”. Nie wiadomo, czyliż ojczulek miał rację. Dość na tym, że Pełka od tamtego czasu zasłynął, jako starosta bez starościństwa, człek broniący szlachciców przed grasantami i zajezdnikami, odsiecze organizował i zbójów precz przeganiał. Do tego gdy przychodziła potrzeba rotą dowodził, między innymi przyczyniając się do powstrzymania Ibrahima I przed wjazdem ku Warszawie. Człek wielkiej wiary, ale i ciężkiej ręki. Za to drugi legendarny rębajło Dworaków popierający to nie pojedynkowicz, ani nie prosty pułkownik, a sam Mikołaj Ostroróg – regimentarz królewski. Ten zyskał swą sławę, gdy naprzeciw kozackiej i litewskiej eskapadzie wyruszył, wojska jedynie kilka rot prowadząc. Nie chciał na tę wyprawę zgodzić się pan Kanclerz za pewną porażkę ją uważając. Pan Mikołaj rzekł jednak z przekonaniem: „jeśli drogi im nie przetniemy i słabość okażemy, za dni kilka w Warszawie staną, jedni, albo drudzy”. Wziął zatem jedynie te wojska resztki, które przeciw Osmanom nie zostały wysłane i niezawodnie kurs przeciw Litwinom obrał. Tamtych było przeszło dwa razy więcej, w tej liczbie rajtarowie, a nawet artyleria. Warszawa miała paść pod butem Radziwiłła. Ostroróg rozbił obóz na wzgórzu o dzień drogi od Radziwiłła i czekał. Kiedy książę w nocy dnia kolejnego ze swymi siłami się zjawił, zobaczył wielki obóz na swej drodze. Wprawne oko pana Rekucia na 20 000 ludzi je oceniło. Wahać począł się Radziwiłł, wszak krwawa przeprawa do szczęścia potrzebna mu nie była. Wtem w obozie wroga rozbrzmiały sygnały – wróg do ataku będzie się szykować. I Janusz odstąpił, tracąc drugą w swym życiu szansę na zdobycie korony. Tymczasem Ostroróg ze swymi trzema tysiącami ku Warszawie zawrócił...